Türk Müziğinde Kaç Ses Vardır? Bilimle Tını Arasında Bir Yolculuk
Müzik kulağımıza hoş gelen bir sesler bütünüdür, ama bilim bize bunun çok daha fazlası olduğunu söyler. “Türk müziğinde kaç ses vardır?” sorusu basit gibi görünse de, hem akustik bilimi hem kültürel birikimi içinde barındıran büyüleyici bir sorudur. Gelin, bu sorunun cevabını hem bilimsel hem de insana dokunan bir dille birlikte keşfedelim.
—
Bir Sesin Anatomisi: Bilim Sahnede
Müziğin temelinde ses titreşimleri vardır. Her sesin bir frekansı (Hz), yani saniyede yaptığı titreşim sayısı bulunur.
Batı müziği, bu frekansları 12 eşit yarım sese bölerek “temperasyon sistemi”ni kullanır. Yani piyanoda 12 farklı nota (do, do diyez, re, re diyez…) vardır ve bunlar her oktavda tekrar eder.
Ancak Türk müziği bu konuda çok daha hassas davranır. Çünkü Türk müziği, “sadece kulağa güzel gelsin” diye değil, insanın içsel rezonansına hitap edecek şekilde yapılandırılmıştır. Bu nedenle sistem mikrotonal, yani sesler arasında küçük aralıklarla bölünmüş bir yapıya sahiptir.
—
Türk Müziğinde Kaç Ses Var?
Sorunun bilimsel cevabı şaşırtıcı:
Türk müziğinde bir oktav 24 eşit olmayan ses aralığına bölünür. Yani Batı müziğindeki 12 ses yerine, Türk müziğinde 24 perde bulunur.
Ancak bu 24’lük sistem de sadece bir yaklaşımdır. Gerçekte Türk müziğinde kullanılan ses aralıkları matematiksel olarak eşit değildir. Bu sesler “koma” adı verilen küçük birimler halinde ölçülür.
Bir tam ses (örneğin do–re arası), Türk müziğinde dokuz komaya bölünür. Böylece bir oktavda toplam 53 koma bulunur.
Yani teknik olarak, Türk müziği 53 farklı mikrotonal sese sahiptir.
Ancak pratikte her makam bu seslerin yalnızca belirli kombinasyonlarını kullanır. Bu, hem sistematik hem de sezgisel bir yapının birlikte çalıştığı bir evrendir.
—
Makamlar: Seslerin Kimyası
Türk müziğinde her “makam”, aslında bir duygunun matematiğidir.
Her makam, belirli ses dizileri, çıkış–iniş yolları ve karakteristik perdelerle tanımlanır.
Örneğin:
Rast Makamı, doğallığı ve dengeyi temsil eder.
Hicaz Makamı, egzotik ve derin bir duygusal yoğunluk taşır.
Segâh Makamı, içe dönüklüğü ve maneviyatı çağrıştırır.
Bu makamların her biri, mikrotonal seslerin farklı kombinasyonlarıyla ortaya çıkar.
Yani Türk müziğinde sadece “kaç ses var” sorusu değil, “o sesler hangi duyguyu taşır” sorusu da önemlidir.
—
Batı Müziğiyle Bilimsel Fark
Batı müziğinde seslerin frekans oranları logaritmik bir sistemle hesaplanır; her yarım sesin oranı 2^(1/12)’dir.
Türk müziğinde ise bu oranlar doğal armonik serilere dayanır, yani doğadaki seslerin saf oranlarına.
Bu nedenle Türk müziğinde bir “si bemol” ile Batı’daki “B♭” aynı frekansta değildir. Aradaki fark küçüktür ama kulağa duygusal olarak büyük bir etki yaratır.
Bilimsel olarak bu fark, beynin amigdala bölgesinde farklı duygusal tepkiler oluşturur.
Yani Türk müziği, sadece nota sistemiyle değil, insan psikolojisiyle de uyumlu bir biçimde gelişmiştir.
—
Modern Bilim Ne Diyor?
Nöroakustik araştırmalar, Türk müziğinde kullanılan mikrotonların beynin limbik sistemini Batı müziğine göre daha yoğun şekilde aktive ettiğini gösteriyor.
Bu yüzden bir “Nihavent” dinlerken gözlerimizin dolması ya da bir “Uşşak” makamında huzur bulmamız, sadece kültürel değil, biyolojik bir tepkidir.
Bilim insanları, mikrotonal sistemlerin insan beyninde empati, hafıza ve duygusal rezonans bölgelerini daha güçlü uyarması nedeniyle, Türk müziğini “duygusal mükemmellik laboratuvarı” olarak tanımlıyor.
—
Sonuç: Sayıların Ötesinde Bir Tını
Türk müziğinde teknik olarak 24 perde, 53 koma, yani onlarca mikroton bulunur.
Ama aslında mesele kaç ses olduğu değil, her sesin ne söylediğidir.
Türk müziği, insanın iç dünyasını çözümleyen bir bilim kadar, ruhu onaran bir sanattır.
Şimdi siz düşünün: 53 farklı sesi olan bir müzik, kaç farklı duyguyu anlatabilir? Belki de bu yüzden Türk müziği, sadece dinlenmez; hissedilir.
Yorumlarda yazın: Hangi makam size en çok dokunuyor? Bilim mi açıklıyor bu duyguyu, yoksa kalp mi?